प्रस्तावना:
आयुर्वेदानुसार आरोग्य राखण्यासाठी निसर्गाशी सुसंगत जीवन जगणे आवश्यक आहे. या दृष्टिकोनातून “ऋतुचर्या” ही संकल्पना मांडली आहे – म्हणजेच ऋतूनुसार आहार, विहार आणि दिनचर्येचे नियोजन.
🌼 वसंत ऋतू (चैत्र-वैशाख)
- दोष परिणाम: कफ वाढतो
- आहार: हलका, उष्ण, थोडा तिखट; गोड आणि तेलकट टाळा
- विहार: व्यायाम, उटणे, वाफ घेणे
- शुद्धीकरण: पंचकर्मसाठी उत्तम काळ
🔥 ग्रीष्म ऋतू (ज्येष्ठ-आषाढ)
- दोष परिणाम: पित्त साचतो, वात वाढतो
- आहार: थंड पदार्थ – ताक, फळांचे रस
- विहार: उन्हात जाणे टाळा, भरपूर पाणी प्या
- टीप: उष्णता कमी करण्यासाठी खोबरेल तेल लावा
🌧️ वर्षा ऋतू (श्रावण-भाद्रपद)
- दोष परिणाम: वात वाढतो
- आहार: गरम, सुपाच्य अन्न – मूगडाळ खिचडी
- विहार: ओले कपडे टाळा, फुमिगेशन करा
- टीप: हर्बल काढ्यांचा उपयोग करा
🍁 शरद ऋतू (आश्विन-कार्तिक)
- दोष परिणाम: पित्त वाढतो
- आहार: गोड, कडू, तुरट पदार्थ
- विहार: जड व तिखट पदार्थ टाळा, संध्याकाळी फेरफटका मारा
- टीप: तिक्त घृत सेवन करावे
❄️ हेमंत ऋतू (मार्गशीर्ष-पौष)
- दोष परिणाम: कफ साचतो, वात संतुलित
- आहार: उष्ण, पौष्टिक, तूपयुक्त आहार
- विहार: अभ्यंग, सूर्यस्नान, व्यायाम
- टीप: अश्वगंधा, शतावरी यांसारखी बलवर्धक औषधे
🧊 शिशिर ऋतू (माघ-फाल्गुन)
- दोष परिणाम: वात वाढतो
- आहार: जड अन्न – गहू, तांदूळ, तीळ
- विहार: गरम कपडे, प्राणायाम, नियमित झोप
- टीप: च्यवनप्राश, हर्बल टी सेवन करा
निष्कर्ष:
ऋतुचर्या पाळल्याने आपले शरीर आणि मन ऋतूंशी सुसंगत राहते. हे आयुर्वेदिक आचार विचार आपल्या जीवनात आणा आणि डॉ. चैताली तुषार शेलार आणि डॉ. तुषार हेमंत शेलार यांच्या कडून शुक्रतारा आयुर्वेद क्लिनिक येथे मार्गदर्शन घ्या.
📞 कॉल: +91 7507 933 933
🌐 वेबसाइट: https://shukrataraayurved.com
